Պատմություն · Uncategorized

Հին Հայաստան և Վանի թագավորություն

Հայ մշակույթի ակունքները գալիս են դեռևս տոհմա-ցեղային շրջանից։ Մենք դրանց հետ ծանոթանում ենք ոչ միայն առասպելներից, այլ նաև մի քանի պեղումներից, պատմական Հայաստանի տարածքում հայտնաբերված հետաքրքիր նյութերից՝ զենքերից, գործիքներից, կենցաղային առարկաներից, արձանիկներից և զարդերից։ Այդ նյութերը ուսումնասիրելիս մենք արդեն ծանոթանում ենք հին Հայաստանի մշակույթի մասին։ Հայկական մշակույթը մեծ վերելք ապրեց հնագույն ժամանակներում: Հին հայկական մշակույթի ձևավորման և զարգացման մեջ որոշակի դեր ունեցավ Վանի թագավորությունը:

Սկզբում այն փոքր պետություն էր, որ դժվարությամբ դիմադրում էր ասորեստանյան արշավանքներին։ Սակայն քաղաքական բարենպաստ պայմանների շնորհիվ այն աստիճանաբար տարածվում է և ծավալվում։ Շուրջ մեկ դարի ընթացքում զենքի ուժով Վանի թագավորությունն իր իշխանությունն է հաստատում Հայկական լեռնաշխարհի մեծ մասի վրա։ Ասորեստանցիները, որ սկզբում բախվել էին Այրարատյան թագավորության հետ, վերջինիս անունը Ուրարտու արտասանությամբ տարածեցին նոր հանդես եկած պետության վրա։ Վանի թագավորության հիմնադիրը եղել է Սարդուրի Ա-ն, որն իր մայրաքաղաք Տուշպայի (Վանի) կառուցման մասին թողած արձանագրության մեջ իրեն կոչում է «Մեծ արքա, տիեզերքի արքա, Նաիրի երկրի արքա, արքաների արքա, որը բոլոր թագավորներից հարկեր է ստացել

Advertisements
Պատմություն · Uncategorized

Մեծ Հայքի Արտաշեսյան թագավորությունը

Փոքր Ասիայի Մագնեսիա քաղաքի մոտ Ք. ա. 190 թ. տեղի ունեցած ճակատամարտում: Սելևկյանները պարտություն կրեցին Հռոմից: Այդ պահին Արտաշեսը Մեծ Հայքում և Զարեհը Ծուփքում օգտվելով առիթից վերականգնեցին անկախությունը՝ Ք. ա. 189 թ. : Նույն ժամանակ անկախացավ նաև Փոքր Հայքը Միհրդատ Երվանդականի թագավորությամբ: Քիչ ավելի ուշ՝ Ք. ա. 163 թ., անկախություն ձեռք բերեց Կոմմագենեն, որը նախկինում Մեծ Հայքի մասն էր: Այսպիսով անկախացան 4 հայկական թագավոթությունները՝ Մեծ հայքը, Փոփքը, Փոքր Հայքը, Կոմմագենենը: Ք. ա. 201-190 թթ. ընթացքում, Փոփքի նման , Մեծ Հայքից անջատվել էին սահմանամերձ այլ շրջաններ: Առիթից օգտվել էին նաև հարևան պետությունները՝ նվաճելով հայկական տարացքներ: Արտաշեսը (Ք. ա. 189-160 թթ.) ուզում էր վերադարձնել Մեծ Հայքից անճատված տարացքները: Նա Մարաստանից, Վրաստանից, Պոնտոսից, իսկ ավելի ուշ՝ Սելևկյան տորությունից հետ գրավեց և Մեծ Հայքին վերամիավորեց անջատված շրջանները: Զարեհի մահվանից հետո Արաշես I-ը փորձեց միավորել Փոփքի թագավորությունը Մեծ Հայքին, որը չհաջողվեց: Դա հետագայում իրականացրեց Արտաշեսի թոռը՝ Տիգրան II Մեծը: Արտաքին քաղաքակնության ևս Արտաշես I-ը հասավ լուրջ ձեռքբերումների: Ք.ա. 183-179 թթ. Փոքր Ասիայի տարածքում հինգ փոքր պետություններ պատերազմ էին մղում միմյանց դեմ: Այդ պահին Հռոմն արևմուտքից ր Մեծ Հայքն արևելքից միջամտեցի պատերազմի դադարեցման համար: Արտաշես I-ը ծրագիր ուներ հայկական բոլոր հողերը մեկ թագավորության մեջ միավորել այդ իսկ պաճառով կարողացավ նաև ընդարձակել Փոքր Հայքի տարածքը Պանտոսի հաշվին: Արտաշես I-ը վարում այնպիսի քաղակություն որ իր թշնամու՝ Սելևկյան թագավորության քաղաքականությունը թուլացներ: Երբ Մարաստանի սատրապ Տիմարքոսն ապստամբեց Սելևկյանների դեմ և իրեն հռչակեց անկախ թագավոր (Ք.ա. 162-160 թթ.), Արտաշես I-ը անմիջապես օգնեց նրան իր զորքերով:

Մայրենի · Գրականություն · Uncategorized

Եղիշե Չարենց ծննդավայր

Կարսը Չարենցի ծննդավայրն է։ Կարսի հիմնադրումը վերագրվում է 4-րդ դարին։ Հին շրջանի մատենագիրներըԿարսը կոչում են «Կարուց բերդ»: Կարս քաղաքի ծնունդը հաշվվում է 10-11-րդ դարերից, հենց այդժամանակներից էլ ավելի որոշակի են քաղաքին վերաբերող տեղեկությունները մատենագրական աղբյուրներում։928-961թթ. Կարսը Բագրատունիների, 963-ից` Վանանդի թագավորության մայրաքաղաքն էր։ 1065թ. սելջուկներըգրավում են քաղաքը, որն այնուհետև անցնում է մերթ սելջուկների, մերթ պարսիկների, ապա թուրքերի ձեռքը։1877-78թթ ռուս-թուրքական պատերազմից հետո քաղաքն անցնում է Ռուսաստանի տիրապետությանը, 1921-ինԿարսի պայմանագրով կրկին անցնում Թուրքիային։ Ապագաբանաստեղծի մանկություննուպատանեկությունըանցել են Կարս քաղաքում։ Չունենալով սեփական բնակարան՝ նրանք (Սողոմոնյաններիընտանիքը) ապրել են Կարսի տարբեր թաղամասերում:
Հայտնի է, որ Կարսն ուներ երեք գրախանութ, որոնց մշտական հաճախորդներից էր պատանի Եղիշեն։ Իսկ որ նագրքեր շատ էր գնում‚ հաճախ սնունդի ու հագուստների հաշվին, վկայում են ընկերները։

Աղբյուր:

Մայրենի · Գրականություն

Եղիշե Չարենցը կենսագրություն

Եղիշե Չարենցը (Եղիշե Սողոմոնյան), ծնվել է 1897թ. մարտի 25-ին Կարս քաղաքում բազմազավակ հայի ընտանիքում:1908թ Չարենցն ընդունվել է Կարսի վարժարան, ուր դպրոցական «Գարուն» ալմանախում հրատարակվել են նրա բանաստեղծությունները: Ստանալով հնգամյա կրթություն, արդեն ձևավորվող պոետն իր գիտելիքները հարստացրել է անդադար կարդալու միջոցով:1914թ Կարսում լույս է տեսել գրողի «Չարենց» գրական կեղծանունով «Տխուր ու գունատ աղջկա 3 երգերը…» բանաստեղծությունների ժողովածուն:

Ազգային ազատագրական պայքարն և Առաջին Աշխարհամարտը Եղիշե Չարենցի մեջ սպանում են պատանեկան երազները: Նա կամավորական է գրվում եւ միանում Արեւմտյան Հայաստանը զավթիչներից ազատելու շտապող մարտիկներին: Այդ տարիներին նա ստեղծում է իր լավագույն գործերից մեկը` «Դանթեական առասպելը», որում նկարագրում էր 20-րդ դարասկզբի պատերազմի սարսափները: