Գրականություն · Uncategorized

Սեպտեմբերի 23-27

Կարմիր  գլխարկը  մարսեցու  տեսանկյունից։  էրիկ  Բերն

Մի  անգամ  մայրը  Կարմիր  Գլխարկին  ուղարկեց  անտառում  ապրող  տատիկին  կարկանդակներ  տանելու։  Ճանապարհին  աղջիկը  գայլի  հանդիպեց։  Հարց․  այդ  որ  մայրը  կուղարկեր  փոքրիկ  աղջկան  անտառ,  ուր  գայլեր  են  ապրում։  Ինչու՞  նա  ինքը  չտարավ  ուտելիքը,  կամ  չգնաց  աղջկա  հետ։  Եթե  տատիկն  այդքան  անօգնական  էր,  ինչու՞  էր  մայրը  թողել  նրան  միայնակ  ապրել  հեռավոր  խրճիթում, և   եթե  աղջիկն  այնուամենայնիվ  պետք  է  գնար,  ինչու՞  մայրը  նրան  չի  արգելում  խոսել  գայլերի  հետ։  Այս  պատմությունից  կարելի  է  ենթադրել,  որ  Կարմի  Գլխարկին  ոչ  ոք  հավանական  վտանգի  մասին  չէր  զգուշացրել։

Ոչ  մի  մայր  իրական  կյանքում  այսքան  անհոգ  չէր  լինի,  այդ  իսկ  պատճառով  տպավորություն  է  ստեղծվում,  որ  աղջիկը  բացարձակ  չէր  հետաքրքրում  նրան  կամ  որ  մայրը  ցանկանում  էր  նրանից  ազատվել։

Միևնույն  ժամանակ  դժվար  թե  երբևէ  գտնվի  մեկ  այլ  այսքան  հիմար  փոքրիկ  աղջիկ։  Ինչպե՞ս  կարող  էր  նա,  տեսնելով  գայլի  աչքերը,  ականջները,  թաթերն  ու  ժանիքները,  մտածել,  որ  դիմացն  իր  տատիկն  է։  Ինչո՞ ւ միանգամից  չփախչել։  Եվ   այդ  ի՞նչ  փոքրիկ  աղջիկ  էր,  որ  հետո  օգնում  էր  գայլի  փորը  քարերով  լցնել։  Համենայն  դեպս,  ցանկացած  լավ  աղջիկ  գայլի  հետ  զրուցելուց  հետո  ծաղիկներ  չէր  հավաքի  և   կմտածեր․  «սա  հաստատ  իմ  տատիկին  ուզում  է  ուտել,  արագ  վազեմ  օգնության  հետևից»։

Նույնիսկ  տատիկն  ու  որսորդը  զերծ  չեն  կասկածանքներից։  Եթե  այս  պատմությանը  նայենք  որպես  իրական  հերոսներով  դրամայի,  ապա  կնկատենք,  թե  ինչպիսի  կոկիկությամբ  են  նրանց  անհատականությունները  միմյանց  հետ  կապվում։

ա․  մայր,  ով  հավանաբար  ձգտում  է  ազատվել  աղջկանից  «դժբախտ  պատահարի»  միջոցով,  որպեսզի  պատմության  վերջում  կարողանա  բողոքել,շ․ «Միթե  ահավո՞ ր  չէ,  նույնիսկ  անտառ  չես  կարող  գնալ,  առանց  մտածելու,  որ  ինչ-որ  մի  գայլ․․․»

բ․  գայլ,  ով  նապաստակներ  և   այլ  կենդանիներ  ուտելու  փոխարեն  միանշանակ  իր  հնարավորություններից  բարձր  է  ապրում։  Նա  կարող  էր  գուշակել,  որ  ինքն  իր  գլխին  փորձանք  է  բերում  և   որ  վերջը  վատ  է  լինելու։  Նա  հավանաբար  երիտասարդ  ժամանակ  Նիցշե  էր  կարդացել  (եթե  նա  կարողանում  է  խոսել  և   գլխարկ  գործել,  ինչո՞ ւ  չկարդալ)։  Գայլի  կարգախոսն  է․  ապրիր  վտանգներով  լի  և   մահացիր  փառքով։

գ․  տատիկ,  ով  ապրում  է  մենակ,  սակայն  չգիտես  ինչու,  դուռը  փակ  չի  պահում։  Նա  հավանաբար  ինչ֊-որ  արկածների  հույս  ունի,  այնպիսի  մի  բանի,  ինչ  չէր  կարող  լինել,  եթե  նա  բարեկամների  հետ  ապրեր։  Գուցե  հենց  այդ  պատճառով  էլ  նա  չի  ցանկանում  միասին  կամ  նրանց  հարևանությամբ  ապրել։  Տատիկը  բավականին  երիտասարդ  կին  է  թվում,  չէ՞   որ  նա  այդքան  փոքր  թոռնուհի  ունի։  Իսկ  ինչո՞ ւ արկածներ  չփնտրել։

դ․  որսորդ,  ով,  հավանաբար,  այն  փրկարարներից  է,  ում  դուր  է  գալիս  փոքրիկ  աղջիկների  հետ  միասին  պարտված  հակառակորդին  պատժել։  Մեր  դիմաց  ակհայտ  դեռահասական  պատկեր  է։

ե․  Կարմիր  Գլխարկ․  գայլին  հայտնում  է,  թե  որտեղ  կարող  են  նորից  հանդիպել,  և   անգամ  նրա  ծոցն  է  մտնում։  Նա  բացահայտ  խաղեր  է  խաղում  գայլի  հետ։  Նրա  համար  այդ  խաղն  այս  անգամ  հաջող  ավարտ  է  ունենում։

Այս  հեքիաթում  յուրաքանչյուր  հերոս  ձգտում  է  գործողության  ամեն  գնով։  Եթե  արդյունքը  վերցնենք  այնպիսին,  ինչպես  իրականում  է,  ապա  ընդհանուր  առմամբ  այս  ամենը  բանսարկություն  է,  որի  ծուղակն  ընկնում  է  դժբախտ  գայլը։  Նրան  թողել  են  երևակայել,  որ  շատ  խորամանկ  է  և   կարող  է  բոլորին  ֆռռացնել։  Եվ  այդ  դեպքում,  հեքիաթի  իմաստը  գուցե  նրանում  չէ,  որ  փոքրիկ  աղջիկները  պետք  է  հեռու  մնան  անտառներից,  որտեղ  գայլեր  են  ապրում,  այլ  այն,  որ  գուցե  գայլերին  է  պետք  հեռու  մնալ  անմեղ  թվացող  փոքրիկ  աղջնակներից  և   նրանց  տատիկներից։  Կարճ  ասած՝  գայլին  չի  կարելի  անտառով  մենակ  զբոսնել, և   ևս  մեկ  հետաքրքիր  հարց,  որ  առաջանում  է․ ի՞նչ  էր  անում  մայրը  աղջկան  մի  ամբողջ  օրով  տատիկի  տուն  ուղարկելով։

Եթե  ընթերցողն  այս  վերլուծությունը  ցինիզմ  համարի,  ապա  խորհուրդ  կտանք  նրան  պատկերացնել  Կարմիր  Գլխարկին  իրական  կյանքում։  Գլխավոր  պատասխանն  այս  հարցի  մեջ  է․ ի՞նչ  է  դառնալու  Կարմիր  Գլխարկն  ապագայում  այսպիսի  մորով  և   նման  փորձով։

Կարդացե՛ք ստեղծագործությունը և  կատարե՛ք ա  և բ  առաջադրանքները.

ա) Ո՞րն է պատմվածքի  արժանիքը (արժանիքները): Ընտրե՛ք տարբերակներից մեկը (մի քանիսը) և հիմնավորե՛ք։ Որոնք որ չեք ընտրում, հիմնավորե՛ք՝ ինչո՛ւ չեք ընտրում․

հումորը,

ենթատեքստային արտահայտությունները

հարցադրումների անսպասելիությունը

Մենք շատ հաճախ հեքիաթ կարդալուց ուշադրություն չենք դարձնում,առանձին նախադասություններին և չենք մտածում նրանց նշանակության մասին: Այդ պատճառով ինձ դուր եկավ, որ հարցերը անսպասելի էին

հարցադրումների տրամաբանվածությունը

ինչքանել պատճառաբանենք Կարմիր գլխարկ պատմվածքը ասելով, որ դա ուղղակի հեքիաթ է , միևնույն է մարսեցին շատ տրամաբանական հարցեր է տալիս:

հեքիաթի քննարկման նոր մոտեցումը։

բ) Ինչո՞ւ է պատմվածքը վերնագրված «Կարմիր  գլխարկը  մարսեցու  տեսանկյունից»: Ձեր ընտրած հեքիաթներից մեկը ներկայացրե՛ք մարսեցու տեսանկյունից։

 

Գրականություն · Uncategorized

Եղիշե Չարենց ծննդավայր

Կարսը Չարենցի ծննդավայրն է։ Կարսի հիմնադրումը վերագրվում է 4-րդ դարին։ Հին շրջանի մատենագիրներըԿարսը կոչում են «Կարուց բերդ»: Կարս քաղաքի ծնունդը հաշվվում է 10-11-րդ դարերից, հենց այդժամանակներից էլ ավելի որոշակի են քաղաքին վերաբերող տեղեկությունները մատենագրական աղբյուրներում։928-961թթ. Կարսը Բագրատունիների, 963-ից` Վանանդի թագավորության մայրաքաղաքն էր։ 1065թ. սելջուկներըգրավում են քաղաքը, որն այնուհետև անցնում է մերթ սելջուկների, մերթ պարսիկների, ապա թուրքերի ձեռքը։1877-78թթ ռուս-թուրքական պատերազմից հետո քաղաքն անցնում է Ռուսաստանի տիրապետությանը, 1921-ինԿարսի պայմանագրով կրկին անցնում Թուրքիային։ Ապագաբանաստեղծի մանկություննուպատանեկությունըանցել են Կարս քաղաքում։ Չունենալով սեփական բնակարան՝ նրանք (Սողոմոնյաններիընտանիքը) ապրել են Կարսի տարբեր թաղամասերում:
Հայտնի է, որ Կարսն ուներ երեք գրախանութ, որոնց մշտական հաճախորդներից էր պատանի Եղիշեն։ Իսկ որ նագրքեր շատ էր գնում‚ հաճախ սնունդի ու հագուստների հաշվին, վկայում են ընկերները։

Աղբյուր:

Մայրենի · Գրականություն

Եղիշե Չարենցը կենսագրություն

Եղիշե Չարենցը (Եղիշե Սողոմոնյան), ծնվել է 1897թ. մարտի 25-ին Կարս քաղաքում բազմազավակ հայի ընտանիքում:1908թ Չարենցն ընդունվել է Կարսի վարժարան, ուր դպրոցական «Գարուն» ալմանախում հրատարակվել են նրա բանաստեղծությունները: Ստանալով հնգամյա կրթություն, արդեն ձևավորվող պոետն իր գիտելիքները հարստացրել է անդադար կարդալու միջոցով:1914թ Կարսում լույս է տեսել գրողի «Չարենց» գրական կեղծանունով «Տխուր ու գունատ աղջկա 3 երգերը…» բանաստեղծությունների ժողովածուն:

Ազգային ազատագրական պայքարն և Առաջին Աշխարհամարտը Եղիշե Չարենցի մեջ սպանում են պատանեկան երազները: Նա կամավորական է գրվում եւ միանում Արեւմտյան Հայաստանը զավթիչներից ազատելու շտապող մարտիկներին: Այդ տարիներին նա ստեղծում է իր լավագույն գործերից մեկը` «Դանթեական առասպելը», որում նկարագրում էր 20-րդ դարասկզբի պատերազմի սարսափները:

Գրականություն

«Թմկաբերդի առումը»

«Թմկաբերդի առումը»պոեմը
Անհրաժեշտ է իմանալ.

  1. Հ. Թումանյանի «Թմկաբերդի առումը» պոեմը կոմպոզիտոր Ա. Սպենդիարյանը ցանկացավ վերածել օպերայի, հեղինակը առաջարկեց հերոսուհու համար Գոհար անունը, բայց ի վերջո կոմպոզիտորը և լիբրետոյի հեղինակը՝ Սոֆիա Պարնոկը, ընտրեցին Ալմաստ անունը՝ սոսկ բարեհնչունության համար: Անվան գաղտնիքը կարելի է բացահայտված համարել:
  2. Սուրենյանցի նկարազարդումներից կարևոր է «Թմկաբերդի առում» պոեմի նկարազարդումները, իհարկե նկարչից հետո պոեմը նկարազարդողներ եղել են, օրինակ` Էդուարդ Իսաբեկյանը, բայց այս նկարներն իրենց տեսակի մեջ բացառիկ են: 1906թ-ից սկսած` Սուրենյանցը հայկական ժողովրդական հեքիաթների նկարազարդման վրա աշխատել է շուրջ 10 տարի, նկարազարդել է նաեւ հայ, ռուս եւ եվրոպացի հեղինակների մի շարք գրքեր: Իսկ Թումանյանի գործերից նկարազարդել է նաեւ «Գառնիկ ախպերը», «Մոխրոտը» հեքիաթները:

Հարցարան
1.Փորձեք մտորել թումանյանական հետևյալ ձևակերպման շուրջ.

Մենք ամենքըս հյուր ենք կյանքում
Մեր ծնընդյան փուչ օրից,
Հերթով գալիս, անց ենք կենում
Էս անցավոր աշխարհից։

2. Համաձայնեք, ընդդիմացեք կամ փորձեք լրացնել հետևյալ ձևակերպումը.

Դավաճանությունը համարվում է չարիքներից մեծագույնը: Դավաճանում են ընդհանուր գործին, համերաշխությանը, կրոնական, բարոյական, ազգային կամ դասակարգային շահերին: Դավաճանում են վախկոտությունից, շահամոլությունից, եսամոլությունից դրդված, լավագույն դեպքում՝ մոլորված են լինում: Բայց ո՞վ է որոշում՝ ի՞նչն է դավաճանություն. այս հարցը պատասխան չունի, ամեն ինչ որոշում է կոնտեքստը: Որոշիչը հասարակական կամ պետական շահն է. իսկ այն, ինչը վնասում է այդ շահին՝ դավաճանություն է: Այս չափանիշը այնքան հեղհեղուկ և հարաբերական է, որ ի վերջո մնում է միայն վերջին չափանիշը՝ ինքն իրեն չդավաճանելը: Ո՞վ է որոշում դավաճանության եղելությունը, ո՞վ է դավաճանը կամ ի՞նչ է դավաճանությունը:

3. Փորձեք բնութագրել Թմկա տիրուհուն. Կարող եք այս հերոսուհուն լավ կամ վատ կերպարի որակում տալ:

4. Ի՞նչ կասեք դավաճանություն երևույթի մասին:

5. Ռիչարդ Բախը նման փիլիսոփայական ձևակերպում ուներ. «Ոչ մեկը մեզ չի պատկանում, քանի որ չի պատկանում, չի էլ կարող դավաճանել»: Ի՞նչ կասեք սրա մասին:

6. Ինչու՞ Ալմաստը չարեց վերջին քայլը դեպի ցանկալի գահը տանող ճանապարհին: Ինչո՞ւ այդ վերջին քայլը՝ Նադիրին հաճոյանալը, նրան թվաց ավելի մեծ դավաճանություն, քան հայրենիքի և ամուսնու դավաճանությունը: Ավելի պարզ. ի՞նչ է փորձում պահպանել դավաճանը, ինչի՞ն է մնում անդավաճան, երբ դավաճանում է:

7.Զուգահեռներ անցկացրեք Իսահակյանի հերոսուհի Լիլիթի և Թումանյանի վերը նշված պոեմի հերոսուհու միջև:

8.Փորձեք խոսել Նադիր շահի և Թաթուլի կերպարների մասին:

9.Փորձեք խոսել ընդհանրապես դավաճանություն երևույթի մասին՝ մեզանում, մեր առօրյայում:
********************************************************

Գրականություն · Uncategorized

Խորխե Բուկայի «Չեմ կարողացել, չեմ կարողանում ու երբեք էլ չեմ կարողանա»

J.Bukay

Երբ ես փոքր էի, պաշտում էի կրկեսը, և կրկեսում ամենից շատ գազաններն էին ինձ դուր գալիս: Ինձ հատկապես փիղն էր գրավում, որը, ինչպես հետո իմացա, նաև մյուս երեխաների սիրելին էր:

Ներկայացման ժամանակ այդ հսկայական վայրի կենդանին ցուցադրում էր իր անասելի քաշը, ուժը, չափսերը… Բայց իր ելույթից հետո մինչև հաջորդ ելույթի սկիզբը նա շղթայված էր, շղթայի մի ծայրը կապված էր փղի ոտքին, իսկ մյուսը` գետնի մեջ խրված ցցին:
Այն ընդամենը փայտի մի կտոր էր, որ միայն մի քանի սանտիմետր էր խրված հողի մեջ: Չնայած շղթան հաստ էր և ամուր, ինձ համար ակնհայտ էր, որ այդպիսի կենդանին, որն ընդունակ է ծառեր արմատախիլ անելու, հեշտությամբ կարող էր այդ ցիցը հանել ու փախչել:
Ինձ համար հանելուկ էր մնացել` ի՞նչն էր նրան պահում, ինչո՞ւ նա չէր փախչում:
Երբ դեռ հինգ-վեց տարեկան էի, հավատում էի մեծահասակների իմաստնությանը: Չեմ հիշում` այս հարցերը ես տվեցի ուսուցչի՞ս, հայրիկի՞ս, թե՞ հորեղբորս: Նրանցից մեկն ինձ բացատրեց, թե փիղը չի փախչում, քանի որ  վարժեցված է:
Այդ ժամանակ ես տվեցի միանգամայն ակնհայտ հարց. «Եթե փիղը վարժեցված է, էլ ինչո՞ւ են նրան շղթայում»:
Հիշում եմ, որ ոչ մի բավարար պատասխան չստացա: Ժամանակի ընթացքում մոռացա փղին էլ, նրա հետ կապված հարցերն էլ և այդ մասին հիշում էի միայն մարդկանց շրջապատում, ովքեր գոնե մեկ անգամ այդ հարցն իրենց տվել են:
Մի քանի տարի առաջ հայտնաբերեցի, որ, հուրախություն ինձ,  բավականին խելացի մի մարդ գտել է հարցի պատասխանը` կրկեսային փիղը չի փախչում, որովհետև նա մանկուց կապված է նմանատիպ ցցի:
Աչքերս փակեցի և պատկերացրի ցցին կապված նորածին անպաշտպան փղին: Վստահ եմ, որ այն ժամանակ փղիկն ամբողջ ուժով ձգվել է` փորձելով ազատվել: Բայց, չնայած  ջանքերին, ոչինչ չի ստացվել, քանի որ ցիցն այն ժամանակ բավականին ամուր է եղել:
Պատկերացնում էի, թե ինչպես է նա երեկոյան ուժասպառ ընկնում, իսկ առավոտյան փորձում նորից ու նորից… Մինչև, իր համար սարսափելի մի օր, նա հնազանդվել է իր ճակատագրին՝ ընդունելով սեփական անզորությունը:
Այդ հսկա և հզոր փիղը կրկեսից չի փախչում, քանի որ խեղճը կարծում է, թե չի կարող:
Նրա հիշողության մեջ մնացել է անզորության այն զգացողությունը, որն ապրել է ծնվելուց անմիջապես հետո:
Եվ ամենավատն այն է, որ այդ հիշողությանը նա երբեք չի կասկածում:
Նա այլևս երբեք չի փորձել իր ուժը կիրառել:
-Այսպիսին է կյանքը, Դեմիան: Բոլորս էլ ինչ-որ բանով նման ենք կրկեսի փղին. այս կյանքում մենք կապված ենք հարյուրավոր ցցերի, որոնք սահմանափակում են մեր ազատությունը:
Ապրում ենք` համարելով, որ «չենք կարող» անել բազում գործեր, ուղղակի, որովհետև, շատ վաղուց, երբ դեռ փոքր էինք, փորձել ենք ու չենք կարողացել:
Այն ժամանակ վարվել ենք այս փղի նման, մեր հիշողության մեջ գրանցել ենք այսպիսի հրահանգ. «Չեմ կարողացել, չեմ կարողանում և երբեք չեմ կարողանա»:
Մենք մեծացել ենք այս հրահանգով, որն ինքներս ենք մեզ տվել, և դրա համար էլ երբեք չենք փորձել ցիցը հանել:
Երբեմն, շղթայի ձայնը լսելիս, հայացք ենք ձգում ցցին և մտածում.
Չեմ կարողանում և երբեք էլ չեմ կարողանա:
…. Եվ միակ ձևը պարզելու, որ դու  կարող ես ինչ-որ բանի հասնել, նոր փորձ անելն է, որի մեջ կներդնես քո ամբողջ ոգին:

Մայրենի · Գրականություն · Uncategorized

Վրիպում (Թարգմանություն)

Լինում են, չեն լինում երկու անբաժան ընկերներ՝ Եշսուն և Բատալբեյը: Նրանք սիրում են մի հրաշալի կնոջ: Կինը պետք է ընտրեր ընկերներից  մեկին: Գեղեցկուհին ընտրեց Բատալբեյին: Հարսանիք եղավ: Եշսոուն, երբ իմացավ  այդ մասին, լցվեց ատելությամբ իր ընկերոջ հանդեպ: Այդ ժամանակ թշնամին հարձակվեց քաղաքի վրա: Ընկերները ձի նստեցին և գնացին կռիվ: Նրանք գնում էին անտառային ճանապարհով. դիմացից Բատալբեյն էր, իսկ հետևից՝ Եշսուն: Եշսուն որոշեց սպանել իր ընկերոջը: Հանելով գրպանից ատրճանակը՝ նշան բռնեց Բատալբեյի գլխին, բայց  ատրճանակը վրիպեց:

Բատելբեյը շրջվեց դեպի Եշսուն և ասաց.

-Իմ ատրճանակը վերցրու, այն չի վրիպում: Իսկ այ քո ատրճանակը խայտառակում է քեզ գործի ժամանակ:

https://elims.org.ua/pritchi/pritcha-zhelanie/